Voor scholen en CLB’s

Hoe kunnen we te werk gaan?

Scholen zijn zeer belangrijk in de ontwikkeling van een kind, ook voor een hoogbegaafd kind. Het bieden van het ‘juiste’ onderwijs is zeer belangrijk voor een goede ontwikkeling en dat gaat voor hoogbegaafde leerlingen vaak niet vanzelf. Exentra heeft verschillende oplossingen om scholen te begeleiden.

We bieden zowel open inschrijving opleidingen aan als maatwerktrajecten en kunnen op vraag ook on the job coachen.

Statistisch gezien is de kans dat je een hoogbegaafd kind in je klas hebt (gehad) groot.

Sommige hoogbegaafde kinderen kan je zeer snel herkennen. Iedereen herkent wel de primus van de klas, enkel op basis van de uitmuntende rapporten. Vergis je echter niet. Niet alle hoogbegaafde kinderen presteren. Soms is het tegengestelde waar en dan kan je wel eens foute conclusies trekken.

Als leerkracht is het zeker niet eenvoudig om een hoogbegaafd kind te herkennen. Ze zijn immers meester in het verstoppen van hun hoogbegaafdheid. Leerkrachten worden soms letterlijk op het verkeerde been gezet en denken met een zwakke leerling te maken te hebben.

Enkele tips om signalen IN DE KLAS te herkennen:

1. Ik bied moeilijke oefeningen aan, maar de leerling wil ze niet maken want hij vindt ze niet leuk.

2. De ouders zien thuis een ander kind (wat prestaties betreft) dan op school.

3. Ouders zeggen dat hun kind het kan, maar ik zie het niet in de klas.

4. De leerling gaat steeds in discussie, het is gewoon een moeilijk kind.

5. De leerling stelt vragen waar ik geen antwoord op weet.

6. De leerling vertoont storend gedrag in de klas.

7. De leerling lijkt niet op te letten, maar weet toch het antwoord.

8. De leerling zoekt het antwoord te ver (denkt dat er een strikvraag onder schuilt) of het neemt een opdracht heel letterlijk.

9. De leerling weigert iets te doen als hij er het nut niet van inziet.

10. Je kan met de leerling een conversatie houden op een hoger (ander) niveau dan de meeste leeftijdsgenoten.

11. De leerling vindt soms moeilijk/geen aansluiting met klasgenoten – voelt zich beter in contact met oudere of juist ook jongere kinderen.

 

Moet ik weten of ik een hoogbegaafd kind in de klas heb?

Het antwoord is: ja!

Hoogbegaafde kinderen zijn echte cracks in het verstoppen van hun hoogbegaafdheid. Zo lopen ze ongemerkt het risico op de schoolbanken niet te leren wat ze moeten leren: inspanning leveren om iets te bereiken, leermethodieken oefenen, falen …

Het gevolg is dat deze kinderen op latere leeftijd een vogel voor de kat zijn. Onderpresteren in het middelbaar of het hoger onderwijs hoort er dan ook helaas vaak bij, waardoor velen geen of een naar hun kunnen te laag diploma halen.

We pleiten er hier zeker niet voor dat ieder hoogbegaafd kind per se een universitair diploma moet halen. Het optimaal benutten van ieders capaciteiten is wél iets dat we voor ieders geluk en goed voelen willen nastreven.

Had ik 10 jaar vroeger geweten hoe ik hoogbegaafde kinderen kon herkennen… Ik herinner mij nog een meisje, steeds verdrietig en ongelukkig, erg om te zien. We probeerden van alles, maar dachten nooit aan hoogbegaafdheid. Vandaag heb ik haar broertje in de klas. Ik merkte snel een vergelijkbaar gedrag, dus heb hem differentiatie naar boven aangeboden. De problemen zijn zo goed als helemaal verdwenen en hij is een gelukkig kind. Hoe kan ik toen toch zo blind geweest zijn?

Juf Inge, 5de leerjaar

Denk je een hoogbegaafd kind in je klas te hebben, neem dan zeker eerst volgende stappen ter harte:

  • Ga een gesprek aan met de ouders om te achterhalen of zij hetzelfde zien als jij. Dit kan bijvoorbeeld tijdens een oudercontact.
  • Heb je een kind waarvan je vermoedt dat het hoogbegaafd is, maar het ondervindt geen problemen of vertoont geen storend gedrag? Dan is het toch van belang dat je actie onderneemt. Dit kind heef wellicht nood aan differentiatie naar boven toe.
  • Heb je een hoogbegaafd kind in je klas dat veel problemen ondervindt? Aarzel dan niet en verwijs de ouders door naar Exentra vzw om advies in te winnen.

Wil je als leerkracht zelf meer weten over hoogbegaafdheid in een schoolse context?

  • Lees het boek “Hoogbegaafd – Als je kind (g)een Einstein is.” van prof. dr. Tessa Kieboom. Het geldt in België als hét standaardwerk over hoogbegaafdheid. Als leerkracht krijg je veel praktische info om hoogbegaafde kinderen te herkennen en ermee om te gaan.
  • Volg een 2-daagse opleiding voor leerkrachten bij Exentra vzw. In deze opleiding kom je meer te weten over hoe je in je klas met sterke en hoogbegaafde leerlingen kunt omgaan.
  • Wil je dat de hele school iets doet voor sterke en hoogbegaafde leerlingen? Je kan je als school door Exentra vzw laten begeleiden om een specifieke en integrale werking voor sterke en hoogbegaafde leerlingen binnen jouw school uit te bouwen en je school een Exentra-school te laten worden.

Je bent leerkracht en je hebt het vermoeden dat een van je leerlingen hoogbegaafd is. Of je werkt aan het CLB en vermoedt dat een bepaalde leerling wel wat hulp zou kunnen gebruiken als hoogbegaafde.

Lezingen

Exentra vzw houdt lezingen die je als school of CLB kunt aanbieden op pedagogische studiedagen. Onze lezingen worden in samenspraak aangepast aan jouw specifieke vraag of behoefte. Al naargelang het onderwerp en de situatie spreken we over een duurtijd van 1 u tot een volledige dag.

Opleiding tot Exentra-school

Exentra vzw biedt scholen de mogelijkheid om zichzelf in een meerjaarstraject te laten erkennen als Exentra-school. Tijdens deze opleiding worden scholen van dichtbij begeleid in de opbouw van de binnenklasdifferentiatie en de opstart en uitbouw van de kangoeroewerking. Meer dan 50 scholen in Vlaanderen worden op deze manier door Exentra vzw begeleid.

We willen jullie bedanken voor het leerrijke traject de voorbije drie jaar. We hebben nieuwe inzichten verkregen en konden reflecteren over bestaande initiatieven. We houden de werking en tips ter harte en blijven collega’s stimuleren tot interne en externe differentiatie.

Inge Scholliers – directrice basisschool Sinte-Maarten in Meise

2-daagse opleidingen

Misschien is een inleiding of kennismaking met de problematiek voor nu voldoende. Dan kan je terecht in onze 2-daagse opleidingen. Raadpleeg onze agenda voor de juiste data.

Het Exentra-scholenproject zorgt ervoor dat niet elke school afzonderlijk op zoek moet naar een goede manier om haar sterke en (hoog)begaafde leerlingen te begeleiden, maar een beroep kan doen op een wetenschappelijk onderbouwde en door de praktijk beproefde methodologie. Exentra leert de school en haar leerkrachten de nodige kennis en vaardigheden en verschaft de didactische middelen die daarbij horen.

Kort samengevat betekent dit:

  • Leerkrachten worden praktijkgericht gecoacht in differentiatie in de klas (dit is voor 20% van de leerlingen) en in kangoeroewerking (voor hoogbegaafde leerlingen).
  • Deze werking wordt in een school ingevoerd op minimaal drie jaren tijd. Vervolgens kunnen deze scholen het label EXENTRA-school verwerven.
  • In een vierde jaar kan een uitbreidingsjaar gevolgd worden om differentiatie aan te bieden aan kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong.
In een Exentra-project voor lager en kleuteronderwijs krijgen scholen de gelegenheid zich intensief door ons te laten begeleiden. Dit gebeurt voor een lagere school over een periode van minimaal 3 jaar waarbij er tijdens een eerste jaar gestart wordt met de implementatie van binnenklasdifferentiatie naar boven voor het vak rekenen. In het tweede jaar wordt er gewerkt rond differentiatie voor taal, Frans en WO. In een derde jaar wordt de kangoeroewerking opgestart. Voor kleuterklasjes bestaat er slechts 1 niveau. In scholen die kleuterklassen en lager onderwijs combineren wordt het Exentra-pakket in jaar 4 geïntroduceerd. Kleuterscholen die afzonderlijk werken kunnen de Exentra-erkenning na 1 jaar behalen.
De begeleiding rond binnenklasdifferentiatie en kangoeroewerking wordt op een praktische en resultaatsgerichte wijze uitgevoerd, zodat leerkrachten vanaf de eerste implementatiesessie aan de slag kunnen en de leerlingen het resultaat onmiddellijk voelen. Deze resultaatsgerichte aanpak is enkel mogelijk dankzij de jarenlange praktijkervaring in de schoolse omgeving.
Scholen die interesse hebben om aan dit project mee te werken kunnen hun kandidatuur stellen via info@exentra.be.

We geloven er als Exentra sterk in dat de betrokken scholen de inhouden van de opleiding op een professionele én kwalitatieve manier toepassen voor de sterke en hoogbegaafde leerlingen in de dagelijkse klaspraktijk. Honderd procent garantie hebben we als Exentra echter niet en we willen je als ouder graag melden dat de kwaliteit van de aanpak van sterke en hoogbegaafde leerlingen steeds de verantwoordelijkheid van de school blijft. Het is dus van belang dat je bij het maken van een schoolkeuze, en ook wanneer je schoolkeuze op een Exentra-school valt, in gesprek gaat met de school en nagaat of de professionalisering al dan niet een feit is.  

Om jullie hierin als ouder te ondersteunen geven we ook jaarlijks een lezing ‘Krijgt uw kind op school het aanbod dat het nodig heeft?’ waarin we duidelijk oplijsten wat een school voor je kind zou moeten betekenen en wat je kan verwachten.

      Gespecialiseerde begeleiding voor:

      In elk kleuterklasje zitten er wel een paar kinderen die duidelijk wat voor zijn op hun leeftijdgenootjes. Statistisch gezien is de kans groot dat daar ook een kleuter met een ontwikkelingsvoorsprong bij zit.  Bij kleuters wordt nog niet van hoogbegaafdheid gesproken, maar van kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong. In de eerste plaats is het niet goed te snel zijn in labelen en in de tweede plaats is het mogelijk – hoewel niet waarschijnlijk – dat de voorsprong zich niet continueert en dus tijdelijk is.

      Het is wenselijk dat kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong aangepaste taken en begeleiding krijgen. Elk kind functioneert immers goed als het dingen kan doen waar het zich voor interesseert en die aangepast zijn aan zijn niveau. Een kind dat een beetje achter is op zijn leeftijd heeft het dikwijls moeilijk om goed te functioneren tussen zijn leeftijdgenootjes. Op school moet het dingen doen waar het nog niet rijp voor is en die voor hem of haar veel te moeilijk zijn. Voor een kleuter met een ontwikkelingsvoorsprong is het net zo.  Op school moet hij/zij dingen doen die voor hem of haar veel te gemakkelijk zijn en hem of haar dikwijls ook niet interesseren. De uitleg en de antwoorden die het kind krijgt op vragen begrijpt het dikwijls niet, omdat ze niet op zijn begripsniveau worden gegeven en daardoor vooral verwarrend overkomen.

      Het komt er met andere woorden op aan om te ontdekken of een kleuter een ontwikkelingsvoorsprong heeft en om hem vervolgens op de juiste manier te prikkelen en te stimuleren. Het begeleidingspakket van Exentra dient de beide uitdagingen.
      De opzet van het Exentra-begeleidingspakket voor kleuters
      Het Exentra-begeleidingspakket dient twee doelstellingen. Enerzijds helpt het pakket de kleuteronderwijzer te ontdekken welke kleuters een ontwikkelingsvoorsprong hebben. Daarnaast ondersteunt het pakket de kleuteronderwijzer bij het gedifferentieerd begeleiden van de kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong.
      In de klas:

      De essentie van de Exentra-pakketten is dat we kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong niet willen afzonderen in afzonderlijke klassen of in een volledige separate werking. De pakketten zijn daarom zo ontworpen dat de kleuters, in de kleuterklas vaak zelfs nietsvermoedend, binnen de klas aangepaste uitdagingen en opdrachten krijgen.

      Drie pijlers:

      Het begeleidingspakket steunt, net zoals alle Exentra-scholenpakketten op 3 pijlers:
      ·        Opleiding van de kleuteronderwijzers
      ·        Leren werken met aangepast lesmateriaal
      ·        Een Exentra-adviesfunctie

      Een kleuterschool die in een Exentra-werking stapt, wordt gedurende 1 jaar begeleid tot een school met een aangepaste begeleiding voor kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong. In deze opleiding worden de verschillende aspecten van hoogbegaafdheid vanuit de praktijk verder toegelicht. Daarna krijgen de kleuteronderwijzers ook meer uitleg over hoe men het Exentra-begeleidingspakket in de praktijk kan brengen in de eigen kleuterklas. Kleuteronderwijzers kunnen vragen stellen over concrete problemen die ze in hun klas ervaren.

      Steeds meer basisscholen tonen zich bereid om meer aandacht te geven aan de noden van hun sterke en hoogbegaafde leerlingen.  Exentra wil hierop inspelen en deze scholen helpen door hen te begeleiden tijdens de implementatie van binnenklasdifferentiatie naar boven voor de sterke leerlingen (15% in elke klas) en bij het inrichten van kangoeroewerking (enkel voor hoogbegaafde leerlingen).

      Dit pakket bestaat uit 3 belangrijke onderdelen: opleidingen voor de leerkrachten, leren werken met aangepast werkmateriaal en een hulplijn die leerkrachten of directies kunnen gebruiken wanneer ze zelf met vragen zitten.
      Nood uit de kindermond
      “In een gewone klas zitten is net hetzelfde als zou je een hele dag in de gevangenis zitten, alleen de tralies ontbreken.” Kobe, 12 jaar
      “De meester geeft saai les. Alles wat wij al heel goed kennen blijft hij herhalen en dat is saai. Hij gaat alles blijven herhalen tot het einde van het schooljaar en ik ken al alles heel goed.”  Emilie, 6 jaar
      Doelstelling

      Voorliggend project biedt de mogelijkheid aan scholen om zich gedurende minimaal 3 jaren te laten begeleiden. Dit bevordert de professionalisering van de individuele leerkracht. Er wordt telkens gewerkt met verschillende scholen samen.

      • In het eerste jaar wordt er gewerkt aan differentiatie binnen de klas en dit voor het vak rekenen.
      • In het tweede jaar wordt er gewerkt rond differentiatie voor de vakken taal, Frans en WO.  Leerkrachten krijgen lezingen over hoogbegaafdheid en zij worden “on the job” gecoacht. Tijdens de coachingsessies wordt telkens gewerkt rondom casussen die aangegeven worden vanuit de groep. Er wordt aangeleerd hoe er gedifferentieerd moet worden, welke verrijkingsmaterialen interessant zijn en hoe ze deze kunnen gebruiken. De vele vragen die leerkrachten hebben tijdens het uitwerken van differentiatie, kunnen tijdens de coachingsessies gesteld worden en krijgen een antwoord, zoals:
        • Welke leerlingen komen in aanmerking?
        • Schrap ik niet te veel oefeningen?
        • Wat geef ik aan uitdagend materiaal?
        • Vindt de leerling het niet te saai of misschien veel te moeilijk?

      De locatie waar de coachingsessies plaatsvinden is afwisselend in 1 van de deelnemende scholen of op Exentra.

      • In het derde jaar wordt er gestart met de implementatie van een kangoeroeklas. Ook hier wordt er gewerkt met verschillende scholen samen. Leerkrachten van de kangoeroeklas en eventueel de zorgcoördinator of andere geïnteresseerden worden gedurende het schooljaar “on the job” gecoacht. Vragen zoals
        • Wat bied je aan in de kangoeroeklas?
        • Hoe werk je een project uit
        • Wat zijn de doelstellingen van een project?
        • Hoe wordt er geëvalueerd?
        • Wat doe je met studievaardigheden?

      krijgen tijdens deze sessies een antwoord.

      Het secundair onderwijs is voor hoogbegaafden in die zin bijzonder omdat het potentiële onderpresteren zich vooral in het middelbaar onderwijs zal manifesteren.  De basis voor dit onderpresteren ontstaat reeds in het basisonderwijs, wanneer een kind daar niet heeft geleerd zich in te spannen en om te gaan met falen.  Leren ging immers vanzelf. Onderpresteren loert om de hoek.

      Het is precies om die reden dat hoogbegaafdheid nog moeilijk wordt ontdekt in de 2e graad.  Hoogbegaafde leerlingen doen het vaak net minder goed.  Het zijn typisch die leerlingen waarover ouders op contactavonden van de leerkracht te horen krijgen: “Hij of zij kan veel beter”.  Deze kinderen zijn in ieder geval onderpresteerders.  In nogal wat gevallen ook hoogbegaafd.

      Op dit ogenblik ontwikkelt Exentra een begeleidingspakket voor middelbare scholen.  Hierin zal het ontdekken van hoogbegaafdheid en het omgaan met onderpresteren veel aandacht krijgen.

      Hulp voor de leerkracht

      De kans op onderpresteren is voor hoogbegaafde kinderen groter dan voor gewone kinderen.  Exentra organiseert lezingen en cursussen (zie agenda) voor wie hierover meer wil weten.  Bij een onderpresteerder is uitdaging alleen niet meer voldoende. Deze kinderen hebben vaak individuele coaching nodig.  Indien je dit bij een kind merkt en je denkt dat hij/zij hoogbegaafd is, dan kan je als leerkracht volgende acties overwegen:

      o   Consulteer de symptomenlijst.
      o   Volg een lezing of cursus.
      o   De literatuur op de pagina ‘Publicaties’ kan u op weg helpen.
      Indien je vermoeden bevestigd wordt, dan lijken een of meerdere van de volgende opties aangewezen:

      o   Gesprek met de ouders voeren en hen hierop wijzen.
      o   Eventueel doorverwijzen naar het CLB.
      o   Bij ernstig onderpresteren doorverwijzen naar Exentra vzw.
      o   Als je denkt dat er meer aan de hand is dan enkel het schoolse, dan ook doorverwijzen naar Exentra vzw.  Hier wordt ook met de ouders gewerkt.
      o   Vraag of je school zich wil laten begeleiden door Exentra vzw bij de opstart van een hoogbegaafde werking binnen de school.

      Hoogbegaafdheid in scholen

      We keken er weer reikhalzend naar uit en inmiddels zijn we er ook alweer een beetje aan gewend, aan het nieuwe schooljaar. Hier bij Exentra noemen we de eerste weken van een schooljaar ook weleens de wittebroodsweken: de motivatie om er iets van te maken is sterk, het vertrouwen nog ongeschonden en leerlingen, ouders en leerkrachten laten zich van hun beste kant zien. Het zegt wellicht veel over de wederzijdse verwachtingen die een nieuw schooljaar bij alle betrokkenen oproept.

      Leergierig als ze zijn, zien hoogbegaafde kinderen ‘school’ meestal als the place to be. Op cognitief vlak gebeurt het allemaal daar, toch? Ze willen op school vooral ‘spons’ kunnen zijn, hoge punten halen, boeiende dingen doen en zich geen seconde vervelen. Tegelijkertijd maakt diezelfde school hen soms doodsbang: zoveel lawaai, zoveel kinderen en er zal toch wel iemand zijn die mij begrijpt als ik me weer eens overrompeld voel? Hun ouders hebben op hun beurt ook zo hun verwachtingen. School moet ervoor zorgen dat hun kind leert werken en studeren maar diezelfde school moet vooral ook leuk en boeiend zijn. Hun kind moet er graag naar toe gaan en zich er veilig en gelukkig voelen. Helemaal mooi is het als hun kind ook naar huis komt met schitterende resultaten. En de leerkrachten? Zij verwachten elk schooljaar opnieuw dat ze in de eerste plaats een goede juf of meester kunnen zijn voor ál hun leerlingen. En stiekem hopen ze misschien wel op een jaar zonder hoogbegaafde in de klas…

      Over hoogbegaafden doen dan ook nog steeds de wildste verhalen de ronde. Als het niet de luxegedachte is die speelt (een hoogbegaafde is een genie op elk vlak) dan is het wel het andere uiterste, namelijk dat hoogbegaafden gewoon lastpakken zijn van wie de ouders maar niet willen aanvaarden dat hun kind gewoon lui, of dom, of rotverwend of alle drie tegelijk is.

      Geen wonder dat leerkrachten deze uitdaging dan liever uit de weg gaan! Maar leerkrachten die zich niet laten misleiden door wilde verhalen en graag willen doen wat nodig is voor hun hoogbegaafde leerlingen, voelen zich daarom niet minder vertwijfeld. Iedereen weet dat hoogbegaafde kinderen veel uitdaging nodig hebben en veel vragen stellen om hun leerhonger te stillen; dat maakt leerkrachten weleens onzeker. Bovendien zijn hoogbegaafde leerlingen soms zo gevoelig, zo kritisch en zo veeleisend dat ze je alle hoeken van de klas laten zien en je hen desondanks niet aan de slag krijgt. Hoe pak je dat dan aan, in een toch al drukke klas? Met je school of je collega’s een opleiding bij Exentra volgen, zou ik durven suggereren, maar dit ter zijde.

      Als de wittebroodsweken naar hun einde lopen, is het tijd om wederzijdse verwachtingen naar een wat realistischer niveau te brengen en vooral ook iedereen gerust te stellen. Ja, hoogbegaafde kinderen staan erom bekend de lat hoog te leggen voor zichzelf (en vaak ook voor anderen). Het is echter belangrijk dat ze ook de uitdagingen durven aangaan als ze niet helemaal zeker zijn of het hen wel zal lukken, want alleen zo leren ze dat fouten maken helemaal niet het einde van de wereld betekent, en dat je er altijd uit leert. Dat is meteen ook de boodschap die we aan alle leerkrachten die iets willen doen voor hun hoogbegaafde leerlingen willen meegeven. Je hoeft helemaal geen (hoogbegaafde) topleerkracht te zijn! Als je je hoogbegaafde leerlingen met respect voor hun eigenheid benadert, benadrukt dat je geen topresultaten verwacht van hen (en dat ook niet verwacht van jezelf) maar het gewoon fijn zou vinden als ze een bepaalde uitdaging zouden aangaan, boek je hoe dan ook vooruitgang. We wensen jullie allemaal een boeiend schooljaar!

      Waarom Exentra-school worden?

      Nieuwsberichten